Hoe het werkt Voor wie Sectoren Voor partners Kennisbank BedrijvenScan.nl ↗ Plan een gesprek
NL EN

Hoe controleer je een duurzaamheidsrapport op fouten?

Patrick de Veer ·
Opengeslagen duurzaamheidsrapport met datagrafieken op wit bureau, vergrootglas op printdata, laptop met groene statistieken op achtergrond.

Wat je al klaar moet hebben vóór de eindcontrole

Een verzorgd duurzaamheidsrapport is nog geen aantoonbaar rapport. Eén ontbrekende bron, materialiteitskeuze of berekening kan later vragen oproepen. Verzamel daarom eerst de versie die je werkelijk wilt toetsen en zorg dat je vragen kunt terugleggen bij de mensen die de data en teksten aanleverden.

  • Een concept-duurzaamheidsrapport klaar voor interne eindcontrole, inclusief tabellen, grafieken en bijlagen.
  • Een duidelijk boekjaar en de juridische entiteit of consolidatiekring waarop het rapport betrekking heeft.
  • Mandaat om vragen over data, berekeningen en teksten terug te leggen bij de betrokken data-eigenaars.

Welke documenten en hulpmiddelen je moet verzamelen

Zorg dat je niet alleen het rapport, maar ook de onderbouwing ervan bij de hand hebt. Zonder bron, methode of vastgelegde beslissing kun je een claim niet degelijk controleren.

  • De actuele versie van de toepasselijke ESRS en officiële informatie over de geldende CSRD-fasering.
  • Onderliggende databestanden, facturen, meetoverzichten, leveranciersinformatie en gebruikte rekenbladen.
  • Een controleoverzicht waarin je per claim bron, verslagperiode, methode, eigenaar, ESRS-verwijzing en open punt kunt registreren.
  • Toegang tot besluiten, notulen en de documentatie van de dubbele materialiteitsanalyse.

Stap 1: leg eerst vast welk rapporteringskader werkelijk geldt

Bepaal eerst of je een vrijwillige ESG-rapportage controleert of een CSRD-rapportering. Wie onder CSRD valt, moet volgens de de European Sustainability Reporting Standards gebruiken.

Een CSRD-rapport moet twee kanten zichtbaar maken: wat de activiteiten, inclusief de waardeketen, betekenen voor mens en milieu, én welke duurzaamheidskwesties invloed hebben op de onderneming. Dat bepaalt welke informatie je later moet kunnen onderbouwen.

De eerste ondernemingen die onder CSRD vielen, moesten de nieuwe regels voor het boekjaar 2024 voor het eerst toepassen, voor rapporten die in 2025 werden gepubliceerd. Controleer dus altijd welke regels voor jouw boekjaar en onderneming gelden voordat je het duurzaamheidsrapport controleren gaat.

Tip

Maak bovenaan je controleoverzicht één versieblok met: boekjaar, entiteit, consolidatiekring, rapporteringskader, geraadpleegde regelgeving en controledatum. Zo is later duidelijk op basis waarvan je keuzes en duurzaamheidsrapport fouten hebt beoordeeld.

Waarschuwing

Behandel een voorgestelde vereenvoudiging of uitstel niet als een definitieve vrijstelling zonder de actuele rechtsstatus te verifiëren. De door Parlement en Raad goedgekeurde ‘stop the clock’-maatregel stelt voor ondernemingen die vanaf 2026 of 2027 moesten rapporteren de rapporteringsverplichtingen twee jaar uit, tot 2028; lidstaten moesten die maatregel uiterlijk eind 2025 omzetten.

Ook Richtlijn (EU) 2025/794 wijzigt de data waarop lidstaten bepaalde vereisten voor duurzaamheidsrapportage en passende zorg moeten toepassen. Noteer daarom welke versie van de regels je hebt geraadpleegd.

Stap 2: bevestig de dubbele materialiteit vóór je thema’s afvinkt

Leg de materialiteitsanalyse naast de inhoudsopgave. Controleer per materieel thema twee vragen: wat is de impact op mens en milieu, en welk duurzaamheidsrisico of welke duurzaamheidskans kan gevolgen hebben voor de onderneming? Die twee perspectieven vormen samen de dubbele materialiteit.

Begin niet met alle mogelijke thema’s afvinken. Het IRO-1-proces, waarin je materiële impacts, risico’s en kansen identificeert en beoordeelt, moet altijd worden toegepast. Thematische toelichtingen zijn pas aan de orde wanneer het onderliggende thema materieel is. IRO-1 bepaalt dus welke onderwerpen je rapport moet dragen.

Een thema zonder herleidbare beoordeling is een blinde vlek. In een IBR-analyse waren de redenen voor een afkeurende conclusie het niet afwerken van de dubbele materialiteitsanalyse, het gebruik van een andere rapporteringsstandaard dan ESRS en onvoldoende aantonen van overeenstemming met de EU-taxonomie. De IBR-analyse laat zien waarom je besluitvorming al vóór assurance moet kunnen terugvinden.

Wijs ook een verantwoordelijke persoon of afdeling aan voor elke open vraag. Dat is volgens het VLAIO-stappenplan de volgende stap na kennisopbouw. Zonder eigenaar blijft een ontbrekende onderbouwing vaak liggen.

Tip

Registreer per thema waarom het materieel of niet-materieel is, wie die keuze heeft goedgekeurd en welk bewijs de beoordeling ondersteunt. Zo zie je meteen of een thema bewust is uitgesloten of gewoon over het hoofd is gezien.

Waarschuwing

Gebruik vereenvoudigde ESRS-technische adviezen niet als definitieve wettelijke tekst zonder hun status te controleren. De vereenvoudigde ESRS-versie is technisch advies van EFRAG en nog niet als gedelegeerde handeling aangenomen.

Stap 3: koppel elk materieel thema aan de juiste ESRS-toelichting

Maak een matrix met per materieel thema de relevante ESRS-toelichtingen, de vindplaats in het rapport en de verantwoordelijke eigenaar. Start bij ESRS 2: deze sectoronafhankelijke vereisten gaan onder meer over beleid, acties, doelstellingen en meetwaarden. Zo voorkom je dat die informatie verspreid staat zonder duidelijke samenhang.

Beoordeel daarna alleen de thematische vereisten die horen bij een materieel thema. Een onderwerp vraagt rapportering als de organisatie er een significante impact op heeft, of als het risico’s of groeikansen voor de organisatie kan opleveren, zoals Acerta toelicht. De materialiteitskeuze uit je analyse bepaalt dus wat je in deze matrix moet afvinken.

ESG is een begrippenkader met drie dimensies: Environmental, Social en Governance. Gebruik de 4 P’s hoogstens als eigen geheugensteun. Het is geen officiële ESRS-indeling en vervangt geen koppeling met de toepasselijke standaard.

VLAIO adviseert om bij CSRD-rapportering kennis op te bouwen over CSRD, ESRS en duurzaamheid, met ESRS 1 en ESRS 2 als startpunt. Begrijp eerst wat de algemene vereisten vragen. Pas daarna kun je per materieel thema zien welke toelichtingen nog ontbreken.

Tip

Markeer elke lege cel in de matrix als ontbreekt, niet van toepassing met motivering of bewijs nog op te vragen. Dan verdwijnt een lacune niet tijdens de tekstredactie.

Waarschuwing

Vink geen thematische standaard af omdat die populair is. Toets eerst of het onderliggende thema materieel is.

Stap 4: traceer elke duurzaamheidsclaim terug naar bron en berekening

Neem elke tekstuele, cijfermatige en visuele claim apart. Noteer erbij welk bronbestand ze draagt, over welke verslagperiode ze gaat, welke afbakening en berekeningsmethode zijn gebruikt, en wie de eigenaar is. Bij een uitspraak als duurzamer, lager of verantwoord moet je kunnen teruggaan naar de data en de keuze achter die formulering. Lukt dat niet, maak de claim concreter of schrap ze.

Dit is geen loutere tekstcontrole. De kijkt bij genoteerde vennootschappen niet alleen of duurzaamheidsinformatie aanwezig is, maar ook of ze volledig en begrijpelijk is. Een cijfer zonder periode of een grafiek zonder duidelijke afbakening laat de lezer dus met een open vraag achter.

Helder schrijven en aan ESRS voldoen gaan samen. Bij de Belgian Awards for Sustainability Reports werden de criteria aangepast aan de recentste ESRS-methodologie en kregen rapporten waardering die Europese standaarden volgen én toegankelijk communiceren. Maak bewijs daarom leesbaar: koppel de claim aan de bron, zonder de methode te verbergen.

In een analyse van 41 Belgische limited-assuranceverslagen over duurzaamheidsinformatie bevatten slechts 3 verslagen een aangepaste conclusie: één afkeurende conclusie en twee conclusies met voorbehoud. Behandel elke onbewezen claim daarom als een open punt. Als het niet is gedocumenteerd, telt het niet mee.

Tip

Controleer ook koppen, infographics, directiequotes en samenvattingen. Daar kan een claim sterker geformuleerd zijn dan de onderliggende data dragen.

Waarschuwing

Een consistente formulering is geen bewijs. Dezelfde onnauwkeurige claim op meerdere pagina’s blijft onnauwkeurig.

Stap 5: toets waardeketeninformatie en ramingen apart

Leg per waardeketencijfer vast of het steunt op primaire informatie van leveranciers of partners, op een raming, of op een combinatie. Noteer bij elke raming de aanname, de reden waarom primaire data ontbreekt, de verslagperiode, de gebruikte methode en de verantwoordelijke eigenaar. Zo kan een reviewer volgen wat gemeten is en wat geschat is.

Een raming is geen verzonnen cijfer. De Europese Commissie verduidelijkt in haar CSRD-FAQ wanneer ondernemingen ramingen mogen gebruiken in plaats van waardeketeninformatie bij leveranciers of partners te verzamelen. Maak die keuze zichtbaar in je dossier. Zonder herleidbare aanname blijft onduidelijk waarop het cijfer rust.

Tip

Maak een aparte lijst van leveranciers- en partnerdata die volgend rapporteringsjaar het grootste verschil maakt. Dan wordt deze eindcontrole meteen een gerichte verbeterlijst.

Waarschuwing

Meng aangeleverde leveranciersdata en eigen aannames niet in één totaal zonder de grens tussen beide zichtbaar te maken. Anders kan niemand nog zien welk deel van het cijfer op primaire data steunt.

Stap 6: bundel het bewijsdossier vóór je assurance vraagt

Bundel per rapportonderdeel het bronbestand, de controleberekening, de materialiteitsbeslissing, de gebruikte waardeketeninformatie en het interne akkoord. Maak de audittrail navolgbaar: een reviewer moet vanuit een claim in het rapport kunnen teruggaan naar de data, methode en beslissing die erachter zitten.

Houd daarnaast een openpuntenlijst bij met eigenaar en deadline. Zo blijft duidelijk wat een inhoudelijke fout is, wat nog bewijs mist en welke correctie nog in het rapport moet worden verwerkt. Controleer vóór je deelt ook of dossier en rapport dezelfde versie, cijfers en afbakening gebruiken.

De Belgische specifieke beroepsnorm voor assurance van duurzaamheidsinformatie geldt voor opdrachten die na 19 januari 2026 worden aanvaard. De wet van 2 december 2024 over de openbaarmaking en assurance van duurzaamheidsinformatie werd op 20 december 2024 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad en zet de CSRD om in Belgisch recht. Een geordend dossier voorkomt dat je bewijs pas moet zoeken wanneer de externe controle al loopt.

De huidige Belgische CSRD-context betreft volgens de een vijftigtal grote vennootschappen die op de gereglementeerde markt Euronext Brussels zijn genoteerd, al kan dat aantal door het vereenvoudigingsproces dalen. Ook als jouw onderneming daar niet bij hoort, maakt een navolgbaar dossier je duurzaamheidsinformatie beter verdedigbaar tegenover klanten, financiers en andere partijen die naar onderbouwing vragen.

Tip

Test elke claim met één vraag: kan een onafhankelijke reviewer vanuit de zin in het rapport terug naar bron, methode en besluit? Zo niet, noteer wat ontbreekt en wijs een eigenaar toe.

Waarschuwing

Wacht niet tot de externe reviewer om documenten te verzamelen. Verspreide bestanden en mondelinge toelichtingen kosten tijd en maken de onderbouwing zwakker.

Veelvoorkomende problemen bij je eindcontrole

  • Je vindt een cijfer, maar geen bronbestand of uitleg over de berekening. Markeer de claim dan als onbewezen. Vraag de eigenaar naar bron, verslagperiode, afbakening en methode. Komt die onderbouwing niet tijdig, beperk of verwijder de claim. Volledige en begrijpelijke informatie is ook waar de op controleert.

  • Een thema ontbreekt in het rapport en is ook niet aantoonbaar als niet-materieel beoordeeld. Ga terug naar de dubbele materialiteitsanalyse en leg de beoordeling, betrokken stakeholders en besluitvorming vast. Anders blijft onduidelijk of het thema bewust is uitgesloten of gewoon over het hoofd is gezien. Het IRO-1-proces moet materiële impacts, risico’s en kansen identificeren en beoordelen.

  • Leveranciersdata is onvolledig en teams rekenen met verschillende aannames. Kies één gedocumenteerde methode voor de huidige rapportering en maak zichtbaar waar schattingen zijn gebruikt. Leg tegelijk vast welke primaire data je in de volgende cyclus gericht gaat opvragen. De CSRD-FAQ van de Commissie verduidelijkt wanneer ramingen kunnen worden gebruikt in plaats van waardeketeninformatie op te vragen.

  • De inhoudsopgave volgt ESRS, maar beleid, acties, doelstellingen en meetwaarden staan verspreid of spreken elkaar tegen. Werk de ESRS-matrix bij tot elke vereiste één vindplaats en één eigenaar heeft. Los verschillen in brondata of tekst op vóór de externe review. ESRS 2 behandelt juist deze algemene toelichtingen.

Je rapport is klaar voor een navolgbare review

Je hebt nu een vastgelegd rapporteringskader, materialiteitskeuzes die je kunt terugvinden en claims die terugleiden naar bron, methode en verslagperiode. Het rapport en bewijsdossier gebruiken dezelfde cijfers en afbakening, zodat een externe reviewer de onderbouwing kan volgen.

Open punten zijn ook gescheiden: inhoudelijke fouten vragen een correctie in het rapport, ontbrekend bewijs vraagt actie van een data-eigenaar, en vragen over de CSRD-scope toets je aan de actuele regels. Dat voorkomt dat een onbewezen claim blijft staan omdat niemand weet wie ze moet oplossen.

Leg de open punten vast, wijs eigenaars toe en begin met de controles die je vandaag nog kunt onderbouwen.

Related Articles