Wanneer is Excel niet meer voldoende voor je duurzaamheidsrapportage?

Patrick de Veer ·
Verouderde spreadsheetprintout met handgeschreven correcties naast laptop met overzichtelijk duurzaamheidsdashboard op wit bureau.

Wanneer deze toets relevant is voor jouw bedrijf

Klantvragen, bankdossiers en gegevens uit verschillende afdelingen kunnen snel samenkomen. Met deze toets bepaal je of Excel nog werkbaar is, of dat je rapportageproces een andere aanpak vraagt.

  • Je ontvangt of verwacht duurzaamheidsvragen van grote klanten, banken, investeerders of aanbestedende overheden.
  • Je werkt al met een Excel-bestand, losse bestanden of handmatige vragenlijsten voor duurzaamheidsinformatie.
  • Je kunt iemand aanwijzen die beslissingen mag nemen over het rapportageproces, interne data-eigenaars en een eventuele software-investering.

Documenten en data die je erbij neemt

Leg deze informatie klaar voordat je je rapportageproces beoordeelt. Je hoeft geen perfecte dataset te hebben, maar wel voldoende zicht op wat al bestaat en waar het vandaan komt.

  • Een kopie van je huidige duurzaamheidsrapportage, klantvragenlijst of ESG-vragenlijst.
  • Toegang tot recente energiefacturen, meterstanden, inkoopregistraties en relevante HR-gegevens.
  • Een overzicht van de systemen en leveranciers waarin duurzaamheidsrelevante gegevens staan.
  • Een lijst met de medewerkers of afdelingen die brondata aanleveren.

Bepaal voor wie je duurzaamheidsdata moet aanleveren

Begin bij de vraag die van buitenaf komt. Noteer of een klant, bank, investeerder, aanbestedende overheid of formele rapportageverplichting om gegevens vraagt. Leg er meteen naast welk kader of welke vragenlijst die partij verwacht.

ESG-data gaat over drie domeinen: milieu, mens en bestuur. Dat kan gaan over energieverbruik, CO2-uitstoot en afvalbeheer, maar ook over arbeidsomstandigheden, diversiteit, bedrijfsstructuur, transparantie en ethisch ondernemen. Deze ESG-thema’s bepalen dus welke afdeling je later moet betrekken.

Krijg je vragen van grote afnemers, banken of investeerders? Dan kan de vrijwillige VSME-standaard een bruikbaar vertrekpunt zijn. Die standaard is bedoeld voor micro-, kleine en middelgrote niet-beursgenoteerde ondernemingen die duurzaamheidsdata moeten aanleveren. Vrijwillig betekent niet vrijblijvend voor je commerciële positie: een klant kan deze informatie wel degelijk vragen voordat hij met je verdergaat.

Tip

Maak onderscheid tussen een wettelijke verplichting en een informatieverzoek uit de keten. Beide kunnen invloed hebben op markttoegang, maar ze vragen niet altijd hetzelfde detailniveau. Noteer daarom per verzoek wie het stelt, waarvoor de data dient en welk antwoordformaat gevraagd wordt.

Let op

Behandel het Omnibuspakket niet als een definitieve grens voor jouw rapportageplicht. De Europese Commissie omschrijft het pakket van 26 februari 2025 als een voorstel om duurzaamheidsrapportering efficiënter en minder belastend te maken, met wijzigingen aan CSRD en ESRS. Volgens dat voorstel zou ongeveer 80% van de ondernemingen uit het toepassingsgebied van de CSRD worden gehaald.

Dat verandert niets aan een concrete vraag van een klant, bank of investeerder. Bepaal eerst aan wie je moet kunnen aantonen waar je staat. Pas daarna kun je beoordelen welke data en welk rapportageproces nodig zijn.

SNEL INZICHT. GEEN EXTRA ADMINISTRATIE.
Maak de kosten van uitstel zichtbaar.

Beantwoord de vragen en krijg een helder eerste beeld van waar actie waarde kan opleveren.

Start nu →

Kies eerst de materiële onderwerpen

Maak niet eerst een lange lijst met mogelijke ESG-data. Beoordeel welke duurzaamheidskwesties voor jouw bedrijf werkelijk relevant zijn en welke informatie een klant, bank of rapportagekader daarover vraagt. De ESRS werken vanuit materialiteit: je rapporteert over materiële impacts, risico’s en kansen.

Kijk daarbij in twee richtingen. Dubbele materialiteit gaat over de impact van jouw onderneming op mens en milieu én over duurzaamheidsrisico’s en -kansen die gevolgen kunnen hebben voor jouw onderneming. Deze twee perspectieven bepalen samen wat je moet onderzoeken.

Leg de uitkomst vast per onderwerp. Een materialiteitsbeoordeling bepaalt welke duurzaamheidskwesties en bijhorende ESRS-disclosures relevant zijn. Zo verzamel je niet alles wat mogelijk bestaat, maar alleen de data die je later moet kunnen onderbouwen.

Voor CSRD-duurzaamheidsinformatie gelden de European Sustainability Reporting Standards, vastgesteld in Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772. Gebruik het gekozen kader dus om je vragen scherp te maken, niet als reden om zonder prioriteit elke denkbare KPI te verzamelen.

Tip

Neem klantvragen en financieringsvoorwaarden mee als praktische input, naast je bedrijfsactiviteiten en ketenrisico’s. Ze laten zien welke onderwerpen extern al meetellen.

Let op

Gebruik technische aanbevelingen over vereenvoudigde ESRS niet als definitief juridisch kader. Volgens de bron waren deze aanbevelingen nog niet als gedelegeerde handeling aangenomen.

Breng de brondata per onderwerp in kaart

Maak per materieel onderwerp een eenvoudige inventaris: welke data bestaat al, in welk systeem staat ze en welk bewijsstuk hoort erbij? Voor broeikasgasberekeningen kunnen energiefacturen, inkoopregistraties en meterstanden de activiteitsdata leveren. Begin dus bij gegevens die al deel zijn van je dagelijkse bedrijfsvoering.

Gaat het om ingekochte elektriciteit, warmte, stoom of koeling? Gebruik dan gemeten verbruiksgegevens en energiefacturen als invoer voor de emissieberekening. Die bronnen maken een cijfer controleerbaar, in plaats van een schatting zonder onderbouwing.

Voor klimaatonderwerpen geeft ESRS E1 richting: het behandelt onder meer energieverbruik en de energiemix van de onderneming. ESRS S1 gaat over je eigen werknemers, zoals arbeidsvoorwaarden en gelijke behandeling. Is zo’n werknemersonderwerp materieel, neem dan ook de relevante HR-bronnen op in je inventaris.

Tip

Noteer naast elke bron de periode, eenheid, verantwoordelijke afdeling en de locatie van het onderliggende bewijsstuk. Zo zie je snel of duurzaamheidsrapportage Excel nog overzicht geeft, of dat bestanden en bewijs verspreid raken.

Let op

Verzamel niet alle denkbare ESG-data. De benodigde set volgt uit je materiële onderwerpen en de relevante disclosurevereisten. Wat niet relevant is voor je rapportagevraag, hoeft geen extra datastroom te worden.

Wijs een eigenaar toe aan elke datastroom

Koppel elke bron en elke berekening aan één medewerker of afdeling. Die eigenaar levert de gegevens tijdig aan, controleert ze en kan uitleggen waar het onderliggende bewijs staat. Zo wordt duidelijk of het probleem in je Excel-bestand zit, of in ontbrekende brondata en onduidelijk eigenaarschap.

Voer daarna een data-gap-analyse uit per relevante disclosurevereiste. Vergelijk wat al beschikbaar is met wat ontbreekt en noteer waar extra dataverzameling nodig is. Een ontbrekende energiefactuur, een onduidelijke berekening of data zonder verantwoordelijke worden dan zichtbaar voordat je moet rapporteren.

Tip

Houd de eerste versie klein. Begin met de onderwerpen die klanten, financiers of je materieelste risico’s het meest raken. Zo maak je eerst de belangrijkste datastromen beheersbaar.

Let op

Een gedeelde map zonder aangewezen data-eigenaar is geen beheersbaar rapportageproces. Als niemand verantwoordelijk is voor aanlevering en controle, kun je de data later ook niet betrouwbaar onderbouwen.

Test of je Excel-bestand nog aantoonbaar is

Neem een recent cijfer uit je rapportage en volg het helemaal terug. Kun je de brondata, de gebruikte berekening of het model, de emissiefactor, de controle, de rapportversie en de afgesloten periode snel terugvinden? Traceerbare duurzaamheidsdata koppelt al die stappen aan elkaar.

Lukt die reconstructie niet consequent, dan is Excel niet per definitie het probleem. Je proces is dan onvoldoende controleerbaar voor herhaalde rapportage. De grens ligt dus niet bij een bepaald aantal bestanden of leveranciers, maar bij de vraag of je elk gerapporteerd cijfer kunt onderbouwen.

Handmatige verzameling en verwerking van ESG-data is volgens inefficiënt, foutgevoelig en niet schaalbaar. EcoVadis stelt ook dat handmatig bijgewerkte spreadsheets en zelf in te vullen vragenlijsten niet langer voldoen aan de verwachtingen van investeerders, klanten en veranderende wereldwijde regelgeving. Als je deze test niet doorstaat, heb je concrete selectiecriteria voor duurzaamheidsrapportage software of ESG rapportage software: de oplossing moet brondata, berekeningen, versies en controles aantoonbaar bij elkaar houden.

Tip

Test niet alleen een CO2-cijfer. Kies ook minstens één sociaal of governancegegeven uit een andere afdeling. Zo zie je of je hele rapportageproces werkt, niet alleen de energiedata.

Let op

Sluit rapportageperioden af zodra de cijfers zijn gecontroleerd. Zo voorkom je dat historische duurzaamheidsgegevens later ongemerkt wijzigen en je het bewijs achter eerder gerapporteerde cijfers verliest.

Selecteer software voor data uit meerdere systemen

Kies software pas nadat je weet welke databronnen, berekeningen en bewijsstukken je moet beheren. Een passende oplossing brengt duurzaamheids- en ESG-data uit verschillende systemen samen, zodat je ze kunt harmoniseren en aggregeren. SAP beschrijft die functie als de basis voor één bruikbaar rapportageproces.

Kijk ook of de gegevens terugkomen in je kernprocessen. Volgens kan die integratie transparante, bruikbare inzichten en een beter onderbouwde planning ondersteunen. Voor jou is de praktische vraag simpel: kan de software de data uit jouw inventaris verwerken zonder dat je telkens opnieuw losse bestanden moet samenvoegen?

De regels blijven in beweging. De Europese Commissie nam het Omnibuspakket op 26 februari 2025 aan als vereenvoudigingspakket voor onder meer duurzaamheidsfinanciering, CSRD, CSDDD en het mechanisme voor koolstofgrenscorrectie. Dat pakket verandert niets aan de noodzaak om je huidige data beheersbaar te organiseren. Kies daarom op basis van wat je vandaag moet kunnen aantonen.

Tip

Beperk je vergelijking tot de systemen en databronnen die je als relevant hebt aangeduid. Als die bronnen goed samenkomen, voorkom je een investering in functies die je niet gebruikt.

Let op

Laat een brede functielijst niet zwaarder wegen dan de concrete systemen waarvan je ESG-data moet samenbrengen. De beste keuze is de oplossing die jouw relevante brondata, berekeningen en rapportageproces aantoonbaar beheersbaar maakt.

Beoordeel of assurance voor jouw rapportage speelt

Ga na of jouw onderneming onder de CSRD rapporteert. In dat geval moet je assurance over je duurzaamheidsrapportage verkrijgen; de richtlijn voorziet eerst in limited assurance. Dan moet je rapportage niet alleen cijfers bevatten, maar ook voldoende onderbouwing om die cijfers te laten controleren.

Bereid je daarop voor door te kijken of brondata, berekeningen en bewijsstukken terug te vinden zijn. IFAC publiceerde in december 2024 guidance over assurancevoorbereiding en het opbouwen van vertrouwen in duurzaamheidsrapportage. Wat je niet kunt herleiden, kun je ook moeilijk laten controleren.

Gebruik de voorgestelde drempels niet als definitief beslispunt. Volgens het Omnibusvoorstel zouden enkel ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers én een omzet boven €50 miljoen of een balanstotaal boven €25 miljoen onder de regels blijven vallen. Het blijft een voorstel, geen grens waarop je vandaag je rapportageproces kunt baseren.

Tip

Bespreek met je accountant welke duurzaamheidsinformatie en onderbouwing relevant zijn voor jouw rapportageverplichtingen. Zo weet je welke gegevens je aantoonbaar moet bewaren.

Let op

Leid uit het Omnibusvoorstel niet af dat vragen van klanten, banken of investeerders automatisch verdwijnen. De Commissie stelt ook een vrijwillige rapportagestandaard voor die informatieverzoeken van CSRD-plichtige ondernemingen en banken aan waardeketenbedrijven met maximaal 1.000 werknemers moet begrenzen. Zo’n begrenzing neemt de vraag naar onderbouwde duurzaamheidsdata niet weg.

Los veelvoorkomende knelpunten eerst op

Deze problemen wijzen vaak op een proces dat nog niet beheersbaar is. Los ze op voordat je nieuwe software kiest.

  • Dezelfde KPI komt uit verschillende bestanden met verschillende waarden. Bepaal één goedgekeurde bron per KPI en leg vast welke versie, periode en rekenmethode geldig zijn. Onderzoek afwijkingen vóór je de rapportageperiode afsluit. Anders kun je een cijfer later niet eenduidig onderbouwen.

  • Een afdeling levert data te laat aan of zonder onderliggend bewijs. Wijs één data-eigenaar aan, maak de gevraagde bron en deadline concreet en registreer ontbrekende gegevens in je data-gap-analyse. Die analyse laat per relevante disclosure zien welke informatie beschikbaar is en waar aanvullende dataverzameling nodig is. EFRAG beschrijft deze aanpak.

  • Je hebt veel data verzameld, maar weet niet welke cijfers in de klantvragenlijst of rapportage horen. Ga terug naar je materiële onderwerpen en het gevraagde kader. Dat materialiteitsprincipe helpt je om alleen relevante disclosures en informatievragen te vullen.

  • Je overweegt software, maar kunt de vereisten nog niet scherp omschrijven. Voer eerst de traceerbaarheidstest en data-gap-analyse uit. Gebruik daarna de concrete tekortkomingen als selectiecriteria: welke brondata, berekeningen, versies en controles moet de oplossing aan elkaar kunnen koppelen? Traceerbare data vraagt precies die verbinding.

Je kunt nu onderbouwd kiezen

Je hebt nu een beslisregel voor duurzaamheidsrapportage Excel. Blijft elk relevant cijfer snel te herleiden naar brondata, berekening, emissiefactor, controle, rapportversie en afgesloten periode? Dan kan Excel nog werken. Lukt dat niet consequent, dan is je proces onvoldoende aantoonbaar en heb je gerichte vereisten voor andere software.

Je hebt ook zicht op de materiële onderwerpen, de bijhorende databronnen en de medewerkers of afdelingen die daarvoor verantwoordelijk zijn. Daarmee voorkom je dat je een systeem kiest voordat duidelijk is welk probleem het moet oplossen.

Breng eerst je eigen datastromen en knelpunten scherp in kaart, pas daarna beslis je over software.

Gerelateerde artikelen