Je vertrekpunt: een concrete vraag en intern mandaat
Een klantvragenlijst, aanbesteding of vraag van een ketenpartner kan plots dringend voelen. Toch heb je meestal al meer data dan je denkt. Zorg alleen dat je gericht gegevens kunt opvragen en onvolledigheden vastlegt.
- Een concrete vraag van een klant, opdrachtgever, bank of ketenpartner over duurzaamheidsinformatie.
- De bevoegdheid om intern gegevens op te vragen bij financiën, HR, facilitair beheer en inkoop.
- De bereidheid om onvolledige gegevens en aannames transparant vast te leggen, in plaats van te wachten op perfecte data.
Verzamel deze documenten en werkmiddelen
Leg de klantvraag en de gegevens die erbij horen samen in één werkdossier. Zo zie je snel wat al beschikbaar is en wat nog ontbreekt.
- De vragenlijst, contractclausule of e-mail van de klant.
- Recente energie- en waterfacturen, brandstof- of mobiliteitsgegevens en relevante inkoopoverzichten.
- Een HR-overzicht met onder meer contracten, personeelsverloop en opleidingen, voor zover gevraagd.
- Een gedeeld spreadsheet of dossier met kolommen voor datapunt, bron, meetperiode, verantwoordelijke en bewijsstuk.
- Eventueel de Excel-tool van VLAIO en Enterprise Europe Network Vlaanderen voor VSME-rapportering.
Beantwoord de vragen en krijg een helder eerste beeld van waar actie waarde kan opleveren.
Stap 1: Lees de klantvraag letterlijk
Haal uit de vraag van je klant eerst de gevraagde velden, meetperiode, deadline en gewenste vorm. Maak daarna een eenvoudig onderscheid: vraagt de klant algemene ESG-data, alleen CO2-informatie, of gegevens volgens een kader zoals VSME of Scope 3?
Een duurzaamheidsrapport maakt ESG-prestaties en -effecten openbaar. Het communiceert doelstellingen, initiatieven, resultaten en voortgang aan onder meer klanten, werknemers, investeerders en toezichthouders. Dat kan helpen om aan eisen te voldoen, vertrouwen te geven en bedrijfswaarde te ondersteunen.
ESG staat voor Environment (milieu), Social (sociaal) en Governance (bestuur). Duurzaamheidsrapportage kan dus gaan over ecologische, sociale en werkgelegenheidszaken, mensenrechten en de bestrijding van corruptie en omkoping. Ze maakt zowel de impact van jouw onderneming op bijvoorbeeld het klimaat zichtbaar, als de impact van het klimaat op jouw onderneming.
Neem geen breed thema als antwoord op een smalle vraag. Vraagt een klant naar energieverbruik, dan vraagt die niet automatisch om een volledig duurzaamheidsrapport. Markeer daarom woorden die de klant zelf gebruikt, zoals VSME, Scope 3 of leveranciersdata. Die termen bepalen welke gegevens je werkelijk moet verzamelen.
Let op: vul ontbrekende vereisten niet zelf in. Is niet duidelijk voor welke entiteit, periode of berekeningsmethode de klant gegevens verwacht, vraag dan eerst verduidelijking.
Stap 2: Check of je een klantvraag of een wettelijke plicht beantwoordt
Komt de vraag uit een contract, een leveranciersvragenlijst of een aanbesteding, dan beantwoord je een concrete marktvraag. Komt ze voort uit een rechtstreekse rapportageplicht, dan gelden andere regels: EU-wetgeving verplicht ondernemingen boven een bepaalde omvang informatie openbaar te maken over sociale en milieukwesties, inclusief risico’s, kansen en de gevolgen van hun activiteiten voor mens en milieu.
Voor CSRD-plichtige ondernemingen geldt rapportering volgens de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). De CSRD is van toepassing op grote organisaties van openbaar belang voor boekjaren die starten op of na 1 januari 2024. Daaronder vallen ondernemingen met een beursnotering in de EU/EER, banken en verzekeraars.
Volgens de SER is de CSRD vanaf boekjaar 2027 van toepassing op EU-ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en een jaarlijkse netto-omzet van meer dan €450 miljoen. Zit jouw onderneming daar niet bij, dan kan een klant nog steeds duurzaamheidsdata vragen. Behandel die vragenlijst dus als wat ze is: een voorwaarde om zaken te blijven doen.
Tip: scheid de klantvraag van de wettelijke analyse. Verzamel eerst de gegevens die je klant vraagt, ook als je zelf niet rechtstreeks CSRD-plichtig bent.
Let op: controleer drempels en toepassingsdata altijd actueel met je accountant of juridisch adviseur. Het Omnibus I-pakket is een voorstel van de Europese Commissie, geen definitieve wetgeving.
Let op: gebruik de vijf P’s niet als rapportagekader. Vertrek van de eisen van de klant, ESRS wanneer die van toepassing zijn, of een passend vrijwillig kader.
Stap 3: Kies een rapportageroute die past bij de vraag
Kies de kleinste route die de vraag volledig beantwoordt. Een beperkte klantendataset volstaat als een klant alleen enkele velden opvraagt. Vraagt een klant om een vast kader, dan kan VSME passen: dit is een vrijwillige EFRAG-standaard voor niet-beursgenoteerde kmo’s en micro-ondernemingen die over hun duurzaamheidsinspanningen rapporteren.
De VSME-basismodule bevat indicatoren die voor de meeste kmo’s relevant zijn en kan al uitmonden in een volwaardig duurzaamheidsrapport. Dat is een logisch vertrekpunt als je klant geen uitgebreider kader voorschrijft.
De uitgebreide module voegt indicatoren toe voor bedrijven die verder willen gaan, sectoren waar meer informatie wordt verwacht en vragen van banken, investeerders of corporate klanten. De standaard is ook bedoeld om de informatievragen van grote afnemers in de toeleveringsketen en van financiers te helpen invullen.
Tip: begin met de VSME-basismodule wanneer de klant geen uitgebreid kader voorschrijft. Breid pas uit als de gevraagde informatie dat rechtvaardigt.
Let op: kies geen uitgebreide module alleen omdat die vollediger lijkt. Verzamel eerst wat de klant, bank of aanbesteding daadwerkelijk opvraagt. Vrijwillig rapporteren betekent wel dat je de informatie die je opneemt moet kunnen onderbouwen.
Stap 4: Wijs één eigenaar voor de dataverzameling aan
Wijs één interne coördinator aan die de klantvraag bewaakt, gegevens opvraagt en keuzes vastlegt. Die persoon hoeft de energiecijfers, HR-gegevens of inkoopinformatie niet zelf te maken, maar houdt per datapunt wel bron, meetperiode, verantwoordelijke en openstaande vragen bij.
Begin vroeg met een duurzaamheidsverslag: rapportering vraagt aanzienlijke planning, dataverzameling en afstemming over functies heen. Zonder eindverantwoordelijke blijven gegevens verspreid over afdelingen liggen. Ze bestaan, maar zijn onzichtbaar en niet aantoonbaar.
Tip: plan korte afstemmomenten met de functies die de gegevens bezitten. Zo los je gerichte openstaande vragen op, zonder één groot overleg te organiseren waarin alle ESG-thema’s tegelijk moeten worden opgelost.
Let op: laat de verantwoordelijkheid niet verspreid liggen zonder eindverantwoordelijke. Dan weet niemand welke cijfers nog ontbreken, welke periode geldt of welk bewijsstuk bij een gegeven hoort.
Stap 5: Maak van de klantvraag een beperkte datalijst
Zet elk gevraagd datapunt in één gedeeld overzicht met vier kolommen: bron, meetperiode, interne verantwoordelijke en bewijsstuk. Vertrek van gegevens die al bestaan, zoals facturen, HR-overzichten en contracten. Je maakt geen nieuwe registratie omdat het rapport daarom vraagt.
Gebruik de ESG-pijlers alleen voor de onderdelen die de klant werkelijk wil zien. VSME noemt bijvoorbeeld energie- en waterverbruik en circulaire economie onder milieu; arbeidsovereenkomsten, personeelsverloop en opleiding onder sociaal; en corruptieboetes en genderdiversiteit in het bestuursorgaan onder bestuur. Vraagt je klant alleen energiegegevens, beperk je lijst dan daartoe.
Een VSME-rapport bevat gegevens die klanten, potentiële partners en andere stakeholders wettelijk mogen opvragen. Het helpt ook om onderwerpen zoals vervuiling en gezondheid en veiligheid van werknemers beter te beheren. Dat maakt je dossier bruikbaar bij een volgende vraag, zonder telkens vanaf nul te beginnen.
Tip: wil je volgens VSME structureren, gebruik dan de Excel-tool van VLAIO en Enterprise Europe Network Vlaanderen als werkblad.
Tip: bewaar naast elk cijfer de factuur, export of interne bron waarop het is gebaseerd. Als het niet is gedocumenteerd, telt het niet mee.
Let op: meng geen meetperiodes zonder dat te noteren. Een volledig kalenderjaar en een gedeeltelijk boekjaar leveren anders geen vergelijkbaar beeld op.
Stap 6: Bereken CO2 alleen als die emissiedata gevraagd zijn
Vraagt je klant om CO2-gegevens, bepaal dan eerst voor welke entiteit je rekent en welke emissiecategorieën gevraagd zijn. Maak onderscheid tussen emissies uit je eigen activiteiten, elektriciteitsverbruik en emissies elders in de waardeketen. Zo voorkom je dat je een brede berekening opzet terwijl de klant slechts een beperkt cijfer nodig heeft.
Gebruik voor een gevraagde broeikasgasinventaris een gestandaardiseerde methode. De GHG Protocol Corporate Standard geeft vereisten en richtsnoeren om emissies volgens vaste principes te inventariseren en te rapporteren, met als doel een getrouw beeld van de emissies. Die standaard verplicht je niet om cijfers aan WRI of WBCSD te rapporteren. Hij helpt je wel om een berekening consistent op te bouwen.
Scope 3 gaat over emissies buiten de eigen activiteiten en het elektriciteitsverbruik, van aangekochte goederen tot de afvalfase van verkochte producten. De Scope 3 Standard laat gebruikers emissies uit 15 categorieën van Scope 3-activiteiten rapporteren, zowel stroomopwaarts als stroomafwaarts van de eigen activiteiten. Dat kan relevant zijn als een klant of ESRS-rapportering er expliciet naar vraagt. Het is geen automatische eerste stap voor elke kmo.
Tip: noteer bij de uitkomst welke emissiefactoren, aannames en ontbrekende gegevens je gebruikte. Dan kun je de cijfers later actualiseren en toelichten. Dat maakt vergelijking en hergebruik mogelijk.
Let op: Scope 3 komt niet uit dezelfde bron als je energiefacturen. Behandel emissies uit de waardeketen daarom apart van eigen activiteiten en elektriciteitsverbruik.
Let op: voor ESRS-plichtige rapportering gelden specifieke vereisten voor Scope 1, Scope 2, Scope 3 en totale emissies. Neem die niet over als je klant alleen een beperkte CO2-vraag stelt.
Stap 7: Leg cijfers, aannames en verbeterpunten aantoonbaar vast
Zet de gevraagde cijfers om in een helder rapport. Noteer per cijfer de bron, gekozen meetperiode en aannames. Neem ook sterke punten en openstaande verbeteracties op. Een geloofwaardig rapport laat zien wat al goed loopt én waar verbetering nodig is.
Laat relevante minder gunstige gegevens niet bewust weg. VSME-rapportering is vrijwillig, maar selectief weglaten, zeker van minder positieve aspecten, kan als greenwashing worden gezien. Wat je claimt, moet je met je dossier kunnen staven.
Ondernemingen buiten het toepassingsbereik van de CSRD kunnen wel effect van de CSRD ervaren. Bewaar je onderliggende gegevens daarom samen met het rapport. Dan heb je bij een volgende klantvraag, bankvraag of rapportageperiode een vertrekpunt dat je kunt actualiseren.
Tip: gebruik hetzelfde datadossier voor volgende vragen. Zo hoef je niet telkens vanaf nul te beginnen en kun je veranderingen per periode beter opvolgen.
Tip: neem alleen acties op waarvoor je een eigenaar en een volgende controledatum kunt vastleggen. Een actie zonder opvolging blijft een voornemen.
Let op: als externe assurance of formele CSRD-rapportering speelt, laat de vereiste vorm en toetsing tijdig controleren. Accountants beoordelen duurzaamheidsrapporteringen en geven volgens de Rijksoverheid eerst een verklaring met beperkte mate van zekerheid af, met mogelijk later een redelijke mate van zekerheid.
Veelvoorkomende knelpunten bij je duurzaamheidsrapport
-
De klant vraagt om ESG-data, maar noemt geen kader, periode of verplichte velden. Vraag welke velden, entiteit, meetperiode en berekeningsmethode de klant verwacht. Lever geen breed rapport op basis van aannames als een beperkte dataset volstaat.
-
De gegevens zitten verspreid over facturen, HR-bestanden en inkoopdossiers. Werk met één datalijst per gevraagd datapunt: bron, periode, verantwoordelijke en bewijsstuk. Laat één coördinator openstaande gegevens opvolgen.
-
Je hebt nog geen volledige CO2- of Scope 3-data. Controleer eerst of de klant die gegevens werkelijk vraagt. Leg bij een beperkte berekening de grens, gebruikte bronnen en aannames transparant vast.
-
Je weet niet of CSRD rechtstreeks op jouw onderneming van toepassing is. Scheid de klantvraag van de wettelijke analyse en laat actuele drempels en toepassingsdata controleren door je accountant of juridisch adviseur.
Je hebt een herbruikbare basis voor volgende vragen
Je hebt nu een afgebakende klantvraag, een passende rapportageroute en een datadossier met eigenaar, bronnen, meetperioden en bewijsstukken. Daarmee kun je een gerichte duurzaamheidsrapportage opleveren en de onderliggende gegevens bij een volgende vraag actualiseren, in plaats van opnieuw vanaf nul te beginnen. Een VSME-rapport kan gegevens bundelen die klanten, potentiële partners en andere stakeholders mogen opvragen.
Begin met de klantvraag en de beschikbare data in kaart te brengen, vóór je in een groot rapportagetraject stapt.
Gerelateerde artikelen
- Wat doe je als je niet alle duurzaamheidsgegevens kunt aanleveren?
- Waar moet je op letten bij het kiezen van duurzaamheidssoftware?
- Hoe communiceer ik mijn duurzaamheidsprestaties naar klanten en stakeholders?
- Wat is een dubbele materialiteitsanalyse en hoe voer ik die uit?
- Wat zijn de ESG-eisen van banken bij het aanvragen van financiering?
- Wat is een gender pay gap analyse en hoe doe ik die?
- Wat zijn de meest gebruikte ESG-frameworks voor het MKB?
- Wat is een Business Continuity Plan en hoe maak ik er een?
- Welke stappen moet ik zetten om NIS2-compliant te worden?
- Wat is het verschil tussen ISO 14001 en B-Corp certificering?
- 5 redenen waarom bedrijven de B-Corp certificering niet halen
- Welke sectoren vragen het meest om EcoVadis certificering van leveranciers?
- NIS2: geldt dit voor mijn bedrijf en wat moet ik doen?
- Wat kost het om over te stappen van Microsoft 365?
- Welke sociale certificeringen zijn er voor bedrijven in de handel?
- Wat is een loonkloof en hoe bereken ik die voor mijn bedrijf?
- Hoe ga ik om met steeds wisselende duurzaamheidsvragen van klanten?
- Hoe helpt duurzaamheid bij het winnen van aanbestedingen?
- Hoe vertaal ik bedrijfsdata naar duurzaamheidsinzichten?
- Hoe maak ik mijn bedrijfsmodel klaar voor de toekomst?